Bài 3: Rửa tay, vệ sinh và khi bị tiêu chảy

1.Sau bài này, bạn sẽ

• Làm chỗ rửa tay có xà phòng gần nhà vệ sinh hoặc bếp.
• Rửa tay đủ 5 lúc trong ngày, 5 ngày trong tuần.
• Nói được 3 việc khi bị tiêu chảy và các dấu hiệu phải đi trạm y tế.

2.Chuẩn bị (2 phút)

• Xà phòng (bánh hoặc nước), can nhựa có nắp, dây treo, que nhọn để dùi lỗ (người lớn làm).

3.Đọc (10 phút)

1. Rửa tay với xà phòng giúp bớt tiêu chảy. Nước không thôi thì kém hơn.
2. Năm lúc cần rửa: sau đi vệ sinh; sau lau rửa cho bé; trước khi nấu; trước khi ăn; trước khi cho con ăn.
3. Cách rửa: làm ướt, xoa xà phòng lòng bàn tay, mu tay, kẽ ngón, móng tay, rồi tráng nước chảy, vẩy khô.
4. Chỗ rửa tay không cần vòi: dùi lỗ nhỏ gần đáy can, nút bằng que. Rút que là có dòng nước chảy.
5. Nước bẩn sau rửa nên chảy xuống hố hoặc chậu cây, không đọng quanh nhà.
6. Khi bị tiêu chảy: uống oresol, pha đúng lượng nước ghi trên gói. Mua ở trạm y tế, hiệu thuốc.
7. Ăn tiếp, bú mẹ tiếp. Trẻ nhỏ thường được kê thêm kẽm 10–14 ngày: hỏi nhân viên y tế.
8. Đi trạm y tế ngay khi: lả hoặc ngủ li bì, mắt trũng, uống kém, có máu trong phân, tiêu chảy từ 14 ngày.

4.Làm (10 phút)

Bài 1: làm chỗ rửa tay. Ghi chỗ đặt và ai lo thay nước, xà phòng.

Bài 2: tập rửa tay đủ bước, cả nhà cùng làm một lần, đếm chậm tới 20.

5.Ghi lại (5 phút)

6.An toàn

• Người lớn dùi lỗ can; cất que nhọn, dao xa trẻ.
• Pha oresol sai lượng nước có thể hại. Đọc kỹ gói hoặc hỏi nhân viên y tế.
• Không tự cho trẻ uống thuốc cầm tiêu chảy khi chưa hỏi nhân viên y tế.
• Nếu bạn 15–17 tuổi: học cùng bố mẹ, thầy cô hoặc một người lớn bạn tin.
• Cấp cứu: 115. Cháy: 114. Công an: 113. Cứu nạn: 112. Trẻ em gặp nguy hiểm: 111 (24/7). Không có sóng: nhờ hàng xóm, trưởng thôn, trạm y tế gần nhất.

7.Làm cùng con (cho bố mẹ)

• Hát hoặc đếm chậm cùng con trong lúc rửa tay.
• Con lớn nhắc cả nhà rửa tay trước bữa ăn.
• Con dưới 2 tuổi bị tiêu chảy: bú mẹ tiếp, theo dõi dấu hiệu mất nước. Xem thêm khóa Gia đình 0–2.

8.Tự theo dõi

0 = chưa làm · 1 = làm được một phần · 2 = làm đều, thành nếp.

9.Cho người dạy lại: thầy cô, cán bộ thôn, hội phụ nữ

• Cùng cả nhóm làm một chỗ rửa tay mẫu ở nhà văn hóa, trường.
• Nhắc trạm y tế xã là nơi lấy oresol và hỏi về kẽm.

10.Nguồn và nhãn

• [Đã xác nhận] Vận động rửa tay ở cộng đồng nước thu nhập thấp, trung bình: số đợt tiêu chảy giảm khoảng 29% (bằng chứng mức vừa); ở trường, nhà trẻ nước thu nhập cao: khoảng 30% (Ejemot-Nwadiaro et al. 2021, Cochrane CD004265).
• [Đã xác nhận] Phòng tiêu chảy: nước sạch, vệ sinh, rửa tay với xà phòng, bú mẹ hoàn toàn 6 tháng đầu, tiêm vắc xin rota. Điều trị: oresol, kẽm 10–14 ngày, ăn tiếp. Dấu hiệu mất nước và lúc cần đi khám (WHO – Bệnh tiêu chảy (tờ thông tin, 7/3/2024)).
• [Đánh giá chuyên môn] Chỗ rửa tay bằng can dùi lỗ là cách làm phổ biến ở vùng thiếu nước; chưa có nguồn hướng dẫn gốc trong bài.
• [Cần kiểm chứng] Hướng dẫn của Bộ Y tế Việt Nam về liều kẽm cho trẻ.