Bài 6: Nói "không" mà vẫn giữ bạn

1.Sau bài này, bạn sẽ

• Tập đủ 4 cách nói không trong 3 tình huống đóng vai.
• Có câu mật mã gọi đón, thống nhất với bố mẹ.
• Nói được luật Việt Nam về rượu bia và thuốc lá điện tử với người dưới 18 tuổi.

2.Chuẩn bị (5 phút)

• Trang 3 (thẻ mật mã) của Bản đồ an toàn của tôi.
• Một người lớn để đóng vai.

3.Đọc (10 phút)

1. Muốn được nhóm bạn chấp nhận là bình thường ở tuổi bạn. Vì vậy, nói "không" cần tập trước.
2. Luật Việt Nam: cấm bán, cung cấp rượu bia cho người dưới 18 tuổi. Thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng bị cấm từ năm 2025.
3. Ma túy bị pháp luật cấm. Ai mời bạn thứ lạ, kẹo lạ, nước lạ: không nhận, rời đi, kể người lớn.
4. Cách 1: "Không, cảm ơn." Ngắn, rõ, không cần giải thích.
5. Cách 2: đưa lý do. "Bố mẹ mình sắp đón." "Mình có trận bóng sáng mai."
6. Cách 3: đổi chủ đề. "Thôi, đi ăn kem đi." Rủ bạn làm việc khác.
7. Cách 4: rời đi và gọi mật mã. Mật mã là một câu bình thường đã thống nhất, như "Mẹ ơi con quên áo khoác".
8. Bạn thật sẽ tôn trọng lời "không" của bạn. Người cứ ép mãi thì chưa phải bạn tốt.

4.Làm (10 phút)

Đóng vai (giả định). Người lớn làm "người rủ". Bạn dùng mỗi cách ít nhất một lần.

Câu mật mã của tôi: "…………………………………………"

5.Nói với người lớn (5 phút)

1. Cùng người lớn chọn câu mật mã. Lưu vào điện thoại. Viết vào thẻ.
2. Hỏi người lớn hứa: "Khi con nhắn mật mã, bố/mẹ đến đón ngay và nói chuyện sau, được không?"
3. Chọn thêm một người lớn dự phòng có thể đón khi bố mẹ vắng.

6.An toàn

• Ai chạm vào bạn làm bạn khó chịu, đe dọa, hay bắt bạn giữ bí mật: kể ngay cho người lớn tin cậy. Gọi 111 (miễn phí, 24/7). Nguy hiểm ngay lúc đó: gọi 113.
• Bạn bè có biểu hiện lạ sau khi uống, hút hay dùng gì đó (lơ mơ, khó thở, co giật): gọi 115 ngay, ở lại bên bạn.
• Không nhận đồ ăn, nước uống từ người lạ hay để ly nước không có người trông.

7.Tự đánh giá

0 = chưa · 1 = làm được một phần · 2 = làm được.

8.Cho người lớn đồng hành

• Giữ lời hứa mật mã: đến đón ngay, không tra hỏi lúc đó, nói chuyện sau khi bình tĩnh.
• Nói rõ quan điểm nhà mình về rượu bia, thuốc lá, kèm lý do.
• Xem thêm khóa bố mẹ Gia đình có con 10–14, bài 6 Bạn bè, rượu bia, thuốc lá điện tử.

9.Nguồn và nhãn

• [Đã xác nhận] Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia số 44/2019/QH14, Điều 5 khoản 3: nghiêm cấm bán, cung cấp, khuyến mại rượu bia cho người chưa đủ 18 tuổi. Hiệu lực 01/01/2020; tra cứu 28/10/2026.
• [Đã xác nhận] Quốc hội thông qua ngày 30/11/2024 việc cấm sản xuất, kinh doanh, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ năm 2025 (Nghị quyết Quốc hội ngày 30/11/2024).
• [Cần kiểm chứng] Số hiệu nghị quyết về thuốc lá điện tử và văn bản xử phạt: bài báo nguồn không ghi; chúng tôi chưa đọc văn bản gốc.
• [Đã xác nhận] Strengthening Families 10–14 (Foundations, Anh) có phần tập từ chối áp lực bạn bè; thử nghiệm ở Mỹ cho thấy con ít bắt đầu uống rượu hơn. Bài này chỉ mượn ý tưởng.
• [Đánh giá chuyên môn] Bốn cách nói không, mật mã gọi đón và tình huống giả định do daynentang.com soạn.