Bài 5: Lửa, khói và đèn an toàn

1.Sau bài này, bạn sẽ

• Đi một vòng nhà, tìm nguy cơ về khói, dầu hỏa, nến, đèn.
• Sửa ít nhất 2 nguy cơ trong tuần.
• Nói được việc phải làm khi trẻ uống nhầm dầu hỏa.

2.Chuẩn bị (2 phút)

• In trang 5 của Sổ nền tảng.

3.Đọc (10 phút)

1. Khói từ bếp củi, rơm, than và đèn dầu hỏa hại phổi, nhất là ở trẻ nhỏ.
2. Trẻ hít nhiều khói trong nhà dễ bị viêm phổi hơn.
3. Bớt khói: nấu chỗ thoáng; mở cửa, mở lỗ thoát khói; dùng củi khô; trẻ nhỏ chơi xa bếp.
4. Có điều kiện thì chuyển dần sang bếp sạch hơn: bếp gas, bếp điện mặt trời, bếp cải tiến ít khói.
5. Dầu hỏa: đựng chai có nhãn rõ, cất cao, có khóa. Không bao giờ đựng trong chai nước, chai nước ngọt.
6. Trẻ uống nhầm dầu hỏa là ngộ độc hay gặp. Gọi 115 hoặc đưa đi viện ngay, mang theo chai.
7. Nến, đèn dầu: đặt trên đế vững, xa màn, rèm, mái lá. Không để trẻ ở một mình với ngọn lửa.
8. Thổi tắt trước khi ngủ hoặc rời phòng. Để sẵn xô cát hoặc nước gần bếp.

4.Làm (10 phút)

Bài 1: đi một vòng nhà. Đánh dấu ✓ điều đã ổn, ✗ điều cần sửa.

5.Ghi lại (5 phút)

6.An toàn

• Cháy: gọi 114, đưa mọi người ra ngoài trước, không quay lại lấy đồ.
• Không đổ nước vào chảo dầu đang cháy: đậy nắp, tắt bếp.
• Ho kéo dài, khó thở, trẻ thở nhanh: đi khám.
• Nếu bạn 15–17 tuổi: học cùng bố mẹ, thầy cô hoặc một người lớn bạn tin.
• Cấp cứu: 115. Cháy: 114. Công an: 113. Cứu nạn: 112. Trẻ em gặp nguy hiểm: 111 (24/7). Không có sóng: nhờ hàng xóm, trưởng thôn, trạm y tế gần nhất.

7.Làm cùng con (cho bố mẹ)

• Dạy con lớn: "Chai có nhãn đỏ là dầu, không được uống."
• Con nhỏ: bế xa bếp khi nấu; quây chỗ chơi nếu được.
• Thêm về phòng cháy trong nhà: khóa Nhà gọn, nhà an toàn.

8.Tự theo dõi

0 = chưa làm · 1 = làm được một phần · 2 = làm đều, thành nếp.

9.Cho người dạy lại: thầy cô, cán bộ thôn, hội phụ nữ

• Đi cùng một hộ làm mẫu phần rà soát.
• Nhắc: không bán, không quảng cáo loại bếp nào trong buổi học.

10.Nguồn và nhãn

• [Đã xác nhận] Khoảng 2,1 tỷ người nấu bằng nhiên liệu gây ô nhiễm (củi, than, rơm, dầu hỏa). Ô nhiễm không khí trong nhà gần như tăng gấp đôi nguy cơ nhiễm khuẩn hô hấp dưới ở trẻ (WHO – Ô nhiễm không khí trong nhà (tờ thông tin, 16/12/2025)).
• [Đã xác nhận] Trẻ uống nhầm dầu hỏa là nguyên nhân hàng đầu gây ngộ độc ở trẻ (theo WHO); nhiều ca bỏng nặng gắn với bếp, đèn trong nhà (WHO – Ô nhiễm không khí trong nhà (tờ thông tin, 16/12/2025)).
• [Đánh giá chuyên môn] Mở cửa, lỗ thoát khói, dùng củi khô giúp bớt khói. WHO chủ yếu khuyên chuyển sang nhiên liệu sạch; chưa có số đo cho các cách nhỏ này.
• [Đánh giá chuyên môn] Mang theo chai khi đi viện để nhân viên y tế biết chất gì; không tự gây nôn khi chưa được hướng dẫn.