Bài 2: Nói rõ, giữ ranh giới

1.Sau bài này, bạn sẽ

• Phân biệt 3 cách đáp lời: im lặng, gây gổ, quả quyết.
• Viết 3 câu ranh giới cho 3 tình huống.
• Nói thật 1 câu ranh giới với một người trong tuần.

2.Chuẩn bị (5 phút)

• In trang 2 của Kế hoạch an toàn của tôi.
• Nghĩ tới một việc nhỏ bạn từng muốn từ chối mà chưa nói.

3.Đọc (10 phút)

1. Ranh giới là điều bạn đồng ý và không đồng ý: về cơ thể, đồ dùng, thời gian, điện thoại, tiền, ảnh của bạn.
2. Im lặng, chịu đựng: người kia có thể không biết bạn không đồng ý. Việc khó chịu dễ lặp lại.
3. Gây gổ, xúc phạm: dễ làm tình hình căng hơn, nhất là với người lạ hay người đang say.
4. Quả quyết: nói rõ, bình tĩnh, tôn trọng. Đây là cách các chương trình tự vệ dạy nhiều nhất.
5. Câu ranh giới ba phần: "Khi bạn… (việc gì), mình thấy… (cảm xúc). Mình muốn… (đề nghị)."
6. Khi bị ép: không cần giải thích thêm. Nhắc lại câu ngắn: "Mình đã nói không." Nói vài lần, giọng đều.
7. Nói "không" mà vẫn giữ quan hệ: có thể thêm việc bạn đồng ý. "Mình không cho mượn xe, nhưng mình chở bạn ra bến được."

4.Làm (10 phút)

Bài 1: ba câu ranh giới. Các tình huống dưới đây là giả định.

Bài 2: câu nhắc lại khi bị ép. "Mình đã nói không." Tập nói 3 lần, giọng đều, không cười.

5.Nói với người tin cậy hoặc tự viết (5 phút)

1. Nhờ người tin cậy đóng vai người ép. Bạn tập câu ranh giới và câu nhắc lại.
2. Đổi vai: bạn làm người ép, xem họ trả lời ra sao.
3. Hoặc viết: "Lần mình nói được không, mình thấy…"

6.An toàn

• Với người đang giận dữ, say rượu hay có vũ khí: an toàn trước, có thể tạm đồng ý để rời đi, rồi báo người khác.
• Nói rõ không có nghĩa phải ở lại tranh cãi. Nói xong, bạn được rời đi.
• Nếu bạn 13–17 tuổi: làm phần Làm cùng bố mẹ, thầy cô hoặc một người lớn bạn tin. Bạn không phải tự xử lý một mình.
• Nguy hiểm ngay: 113. Bị thương: 115. Bạo lực gia đình: 117 (24/7). Dưới 18 tuổi bị xâm hại, bạo lực, hoặc nghi bị mua bán người ở mọi tuổi: 111 (24/7). Buồn, lo kéo dài: Ngày Mai 096 306 1414.

7.Tự đánh giá

0 = chưa · 1 = làm được một phần · 2 = làm được.

8.Cho người đồng hành: bố mẹ, thầy cô, chị em, bạn bè

• Khi bạn ấy nói "không" với bạn, hãy tôn trọng. Đó là cách bạn ấy tập.
• Đóng vai người ép ở mức nhẹ, không nói lời xúc phạm thật.
• Bố mẹ: đừng ép con ôm, hôn người lớn khi con không muốn.

9.Nguồn và nhãn

• [Đã xác nhận] Trong chương trình ở Nairobi, phần lớn lần các bạn nữ chặn được tấn công là nhờ kỹ năng lời nói, riêng hoặc kèm thân thể (Sarnquist et al. 2014, Pediatrics (Đại học Stanford đưa tin)).
• [Đánh giá chuyên môn] Ba cách đáp lời, câu ranh giới ba phần và câu nhắc lại là kỹ năng giao tiếp phổ biến, do daynentang.com viết lại.