Bài 9: Tiền học sinh – sinh viên

1.Sau bài này, bạn sẽ

• Ghi mọi khoản chi trong 7 ngày.
• Chia tiền tháng theo 4 phần: cố định, ăn uống, dự phòng, phần còn lại.
• Nêu được 4 dấu hiệu lừa đảo và việc cần làm ngay.

2.Chuẩn bị (5 phút)

• In trang 9 của Sổ tự quản học kỳ, hoặc dùng Bảng thu chi.
• Số tiền nhận mỗi tháng (gia đình gửi, học bổng, làm thêm).

3.Đọc (10 phút)

1. Biết tiền vào, tiền ra. Tiền vào: gia đình gửi, học bổng, làm thêm. Tiền ra cố định: trọ, điện nước, đi lại. Tiền ra thay đổi: ăn, mua sắm, giải trí.
2. Ghi chi 7 ngày trước khi lập kế hoạch. Nhiều khoản nhỏ như trà sữa, phí giao hàng cộng lại thành số lớn.
3. Chia ngay khi nhận tiền: (1) khoản cố định; (2) ăn uống; (3) dự phòng nhỏ cho ốm đau, hỏng xe; (4) phần còn lại.
4. Cần hay muốn? Muốn mua thứ không cần: chờ 24 giờ rồi quyết. Nhiều lần bạn sẽ không mua nữa.
5. Làm thêm: chọn giờ không lấn giờ học chính và giờ ngủ. Hỏi rõ công việc, giờ làm, tiền công, cách trả trước khi nhận.
6. Dấu hiệu lừa đảo: việc nhẹ lương cao, đòi đặt cọc hay "phí hồ sơ", mượn tài khoản ngân hàng hay căn cước, đe dọa và bắt giữ bí mật.
7. Gặp dấu hiệu đó: dừng, không chuyển tiền, không gửi mã OTP, gọi cho gia đình hoặc người tin cậy. Bị đe dọa thì báo công an (113).

4.Làm (10 phút)

Chia tiền tháng. Tổng nhận: ……………

5.Xem lại với bạn học, người thân hoặc tự viết (5 phút)

1. Cùng gia đình xem bảng chi 7 ngày. Hỏi bố mẹ cách họ chia tiền tháng.
2. Lưu số điện thoại một người lớn để gọi ngay khi nghi lừa đảo.
3. Hoặc viết: "Khoản chi làm mình bất ngờ nhất là…"

6.An toàn

• Không cho mượn, không bán tài khoản ngân hàng, thẻ, căn cước, số điện thoại.
• Không vay qua ứng dụng hay người lạ trên mạng. Khó khăn tiền bạc: nói với gia đình, thầy cô chủ nhiệm hoặc phòng công tác sinh viên.
• Bị dụ đi gặp người lạ, bị yêu cầu "cách ly" khỏi gia đình: dừng và gọi người nhà ngay (xem khóa Lớn lên an toàn).
• Đang nghĩ đến cái chết hay muốn làm đau bản thân: nói ngay với người ở gần, gọi 115 nếu nguy hiểm. Đường dây Ngày Mai 096 306 1414. Tổng đài 111 bảo vệ trẻ em, miễn phí, 24/7.

7.Tự đánh giá

0 = chưa · 1 = làm được một phần · 2 = làm được.

8.Cho bố mẹ, thầy cô (nếu có)

• Thống nhất với con số tiền mỗi tháng và để con tự chia. Hỏi con về bảng chi, không chỉ trích từng khoản.
• Bố mẹ xem thêm khóa Tiền nhà mình.
• Dặn con: ai gọi báo con bị bắt, cần chuyển tiền gấp, gia đình sẽ gọi lại kiểm tra trước.

9.Nguồn và nhãn

• [Đã xác nhận] Bộ Công an cảnh báo các chiêu "bắt cóc online" nhắm vào học sinh, sinh viên: giả danh đe dọa, làm thân lâu ngày, dụ bằng việc làm hay tiền (Bộ Công an cảnh báo (VOH, 12/10/2025)).
• [Đánh giá chuyên môn] Cách chia tiền 4 phần, chờ 24 giờ và các dấu hiệu lừa đảo là lời khuyên chung do daynentang.com soạn. Bài chỉ dạy thu chi cơ bản, không tư vấn vay hay đầu tư.
• [Cần kiểm chứng] Hiệu quả của khóa tự học về quản lý tiền cho sinh viên: chúng tôi chưa tìm được thử nghiệm phù hợp.